Quy trình thiết kế và tổ chức dạy học trải nghiệm trong môn Hóa học THPT - Nguyễn Thị Thùy Trang, quy trinh thiet ke va to chuc day hoc trai nghiem trong mon hoa hoc thpt nguyen thi thuy trang Bạn đang xem nội dung tài liệu Quy trình thiết kế và tổ chức dạy học trải nghiệm trong môn Hóa Thiết kế và sử dụng một số trò chơi trong giảng dạy môn Hoá học THPT. Thứ năm - 22/08/2019 05:48. Việc sử dụng trò chơi trong hoạt động khởi động và luyện tập môn Hóa học là một trong những thay đổi lớn nhằm mang đến một không khí mới, một mô hình mới đảm bảo Nhà tâm lý học David Kolb lần đầu phác thảo lý thuyết các phong cách học tập của mình vào năm 1984. Ông tin rằng, các phong cách học tập của mỗi cá nhân xuất hiện do yếu tố di truyền, kinh nghiệm sống và đòi hỏi từ môi trường hiện tại. Ngoài việc mô tả 4 phong cách Học sinh trình bày sản phẩm. V. Hoạt động 5: Đánh giá kết quả. Bài học trải nghiệm theo định hướng STEM với chủ đề "Thiết kế chiếc nón lá Việt Nam" được thực hiện thông qua 5 hoạt động cơ bản: Khởi động, xác định vấn đề thiết kế chiếc nón lá; Hình thành kiến thức; Giao nhiệm vụ cho HS và Skkn tổ chức trò chơi học tập trong dạy học môn toán lớp 1. Skkn một số biện pháp giúp học sinh lớp 1 học tốt môn thủ công. Skkn tổ chức thực hành trải nghiệm kĩ năng sống trong dạy học môn đạo đức lớp 1. Skkn tổ chức trò chơi học tập trong dạy học môn toán lớp 1 Bước 1. Giáo viên làm việc chung với cả lớp. Bước 2. Học sinh tổ chức làm việc theo nhóm kết hợp trò chơi. Sau khi giáo viên đã phân nhóm và bàn giao nhiệm vụ. Các nhóm có thể thực hiện theo các bước sau đây. - Lên kế hoạch làm việc trong nhóm. - Thống nhất cách thức ibOF. Phương pháp học trải nghiệm đã được áp dụng tại các nước phát triển trong nhiều thập kỷ. Những năm gần đây, phương pháp này được một số trường học trải nghiệm tại Việt Nam áp dụng, mang tới những thay đổi tích cực cho các bạn học sinh, sinh viên. Xem thêm Học trải nghiệm sáng tạo môn ngữ văn Học tiếng anh qua trải nghiệm yêu thích nhất Chương trình học trải nghiệm 1. Phương pháp học trải nghiệm là gì? Học trải nghiệm là phương pháp khuyến khích người học khám phá, thử nghiệm trực tiếp với kiến thức, hình thành các khái niệm và đưa ra các phân tích, kết luận của bản thân về kiến thức ấy. Trong đó, giáo viên chỉ đóng vai trò là người định hướng, định hình nên hành vi tích cực cho người học. 2. Quy trình của phương pháp học trải nghiệm Phương pháp học trải nghiệm là một quy trình gồm 5 bước khép kín như sau Trải nghiệm Người học thực hiện một hoạt động thực tế tuân theo các hướng dẫn cơ bản về an toàn, tổ chức hoặc quy định về thời gian, trước khi được chỉ dẫn cụ thể về cách làm. Thông báo Học sinh chia sẻ lại các kết quả, chú ý và những điều quan sát, cảm nhận được trong phần hoạt động đã thực hiện của mình. Thảo luận Người học cùng thảo luận, nhìn lại cả quá trình trải nghiệm, phân tích và phản ánh lại. Học sinh, sinh viên sẽ liên hệ trải nghiệm với chủ đề của hoạt động và các kỹ năng học được. Tổng quan Liên hệ những kết quả và điều học được từ trải nghiệm với các ví dụ trong cuộc sống thực tế. Bước này thúc đẩy người học suy nghĩ về việc có thể áp dụng những điều học đường vào các tình huống khác như thế nào. Triển khai Người học sử dụng những kỹ năng hiểu biết mới vào cuộc sống thực tế của mình. Các bạn trực tiếp áp dụng những điều học được vào tình huống tương tự hoặc các tình huống khác – thực hành. Học sinh, sinh viên sẽ phát huy vai trò cụ thể, tính tích cực, chủ động, tự giác và sáng tạo của bản thân thông qua phương pháp học trải nghiệm. Xem thêm Tổng hợp 8 lớp học trải nghiệm xu thế hiện nay 3. Khác biệt giữa phương pháp truyền thống với phương pháp học trải nghiệm Phương pháp học trải nghiệm tập trung vào quá trình học cùng của cá nhân. Người học được khuyến khích tham gia trực tiếp vào các trải nghiệm, sau đó phản ánh kinh nghiệm của họ bằng các kỹ năng phân tích. Phương pháp này giúp học sinh, sinh viên hiểu rõ hơn về các kiến thức mới và lưu giữ thông tin lâu dài hơn. Chương trình học tập trải nghiệm của khối THPT Trường Trung cấp Cộng đồng Hà Nội khơi dậy đam mê sáng tạo, hình thành tư duy khởi nghiệp. Phương pháp giáo dục truyền thống tập trung vào trình tự dạy khoa học và các kiến thức đã được kiểm nghiệm. Người học sẽ lắng nghe những kiến thức được truyền thụ từ thầy cô dưới các hình thức như đọc chép, nghe nhìn, trình chiếu, minh họa,… Cô và trò trường Tiểu học Hạ Long trong một giờ học Toán theo phương pháp truyền thống. Điểm khác biệt lớn nhất giữa phương pháp học truyền thống và phương pháp học trải nghiệm là sự chuyển dịch giữa vai trò của người dạy và người học, cụ thể như sau TIÊU CHÍ PHƯƠNG PHÁP HỌC TRUYỀN THỐNG PHƯƠNG PHÁP HỌC TRẢI NGHIỆM Đối tượng trung tâm Giáo viên Học sinh, sinh viên Trọng tâm giờ học Nội dung lý thuyết kiến thức trong sách giáo khoa Nội dung lý thuyết và hoạt động thực hành Nhiệm vụ của người dạy Truyền thụ kiến thức Lên kế hoạch, sắp xếp hoạt động để quá trình học – thực hành diễn ra thuận lợi Yêu cầu chính với người dạy Thuyết phục người học tham gia hoạt động học tập Lắng nghe, chia sẻ, đồng hành cùng hoạt động trải nghiệm của người học Tâm thế của người học Bị động Chủ động Quan điểm của người học Không có hoặc hạn chế bày tỏ Chủ động bày tỏ Không gian học tập Trong lớp học Trong và ngoài lớp học Trong nước và thế giới Phương pháp tiếp thu kiến thức Đọc chép, nghe nhìn, trình chiếu… Học qua dự án, STEM, tham gia cuộc thi, tổ chức sự kiện, đi dã ngoại, trại hè quốc tế, du lịch trong nước và quốc tế… Liên hệ với thực tiễn Không có Diễn ra trong cuộc sống Kết quả của người học Thể hiện qua điểm số Thể hiện qua sự phát triển tư duy, thể chất, kỹ năng sống Lựa chọn của người học Rất ít Rất nhiều 4. Lợi ích của phương pháp học trải nghiệm Thông qua các hoạt động thực tế và hữu ích, phương pháp học trải nghiệm mang lại cho học sinh, sinh viên nền tảng kiến thức vững chắc cùng hệ thống kỹ năng cần thiết cho tương lai. Tăng tính chủ động, sáng tạo cho người học Đa dạng cách thức dạy và học giúp học sinh, sinh viên được tiếp thu kiến thức thông qua nhiều vai trò, trong nhiều bối cảnh khác nhau. Chẳng hạn trong sự kiện của CLB hay các sự kiện lớn của trường, học sinh có thể tham gia với vai trò Trưởng ban tổ chức hay thành viên từng tiểu ban. Đây là là cơ hội tốt để các bạn tích lũy các kỹ năng quản lý, kỹ năng giao tiếp, xử lý tình huống,… cũng như hình dung được cách thức để tổ chức một sự kiện. Đứng trước mỗi thử thách mới như trên, người học sẽ dần hình thành khả năng thích ứng, tư duy sáng tạo linh hoạt, phân tích và tìm ra các phương pháp mới để giải quyết vấn đề. Tính chủ động, sáng tạo được phát huy triệt để khi bạn tự mình triển khai công việc và đối diện với những khó khăn mà nó mang lại. Tăng khả năng ghi nhớ kiến thức Con người thường sử dụng nhiều hơn một giác quan để tiếp nhận và ghi nhớ thông tin. Đối với phương pháp học trải nghiệm, người học phải sử dụng cả thị giác, thính giác, khứu giác, xúc giác,… Khi quan sát bằng thị giác, cảm nhận bằng xúc giác,… cơ chế của não bộ sẽ tiến hành ghi chép, tổng hợp thông tin từ các hoạt động đó một cách chủ động hơn. Có thể nói, việc sử dụng đa giác quan trong suốt quá trình học làm tăng khả năng lưu giữ những điều đã học được lâu hơn. Ví dụ khi muốn học sinh THCS hiểu được tập tính của loài giun đất, giáo viên Sinh học sẽ đưa các bạn ra ngoài trời để quan sát môi trường sống của chúng. Học sinh sẽ chạm vào các mẫu đất để cảm nhận về độ ẩm hoặc độ tơi xốp, phân tích cấu tạo cơ thể giun thông qua tranh ảnh hoặc thực hành mổ giun đất. Các bạn phải huy động mọi giác quan để tiếp nhận và lưu giữ thông tin, kiến thức về loài sinh vật đó trong não bộ. Thí nghiệm mổ giun đất của học sinh THCS. Xem thêm Top 5 Trải nghiệm sự kiện sinh viên cải thiện kỹ năng mềm tốt nhất 2023 Khắc phục sự nhàm chán trong việc dạy và học Phương pháp này tạo cơ hội cho người học được trực tiếp thực hành, nêu lên quan điểm, bày tỏ ý kiến,… về một chủ đề liên quan đến khoa học xã hội, khoa học tự nhiên. Từ đó, học sinh sẽ cảm thấy hứng thú hơn, chuyên tâm hơn nên ít mắc phải các vấn đề về tuân thủ kỷ luật trong tiết học. Trong khi đó, giáo viên từ vị trí người truyền đạt kiến thức chuyển sang lên kế hoạch, định hướng, hướng dẫn trong suốt buổi học. Điều này giúp thầy cô giáo linh hoạt phương pháp giảng dạy, đồng thời, hạn chế cảm giác chán nản do giảng bài liên tục mà không nhận được sự tương tác từ phía học trò. Tiết Ngữ văn không còn nhàm chán khi áp dụng phương pháp diễn kịch. Học sinh hóa thân vào các nhân vật trong các tác phẩm Tắt đèn, Lão Hạc, Chí Phèo,… để tái hiện lại một đoạn trích nhỏ. Tăng khả năng ứng dụng các kỹ năng vào thực tế Học sinh có thể học kỹ năng sống như giao tiếp trước đám đông, ứng biến với các tình huống phát sinh, kỹ năng sinh tồn trong tự nhiên,… nhờ phương pháp học trải nghiệm. Các kỹ năng này được tái sử dụng qua các bài tập, hoạt động nhằm giúp người học tăng cường khả năng ứng dụng vào thực tế. Hơn 200 học sinh khối 6, 7 THCS Nam Sài Gòn thực hành kỹ năng làm việc nhóm, cùng nhau vượt qua các thử thách sinh tồn trong tự nhiên tại Khu Dự trữ sinh quyển Cần Giờ. 5. Các hình thức phương pháp dạy học trải nghiệm hiện nay Các phương pháp dạy học trải nghiệm ngày càng được ứng dụng phổ biến tại nhiều trường học ở Việt Nam nhờ việc nâng cao tính chủ động cho người học. Trong đó có thể kể tới các hình thức dưới đây. Thảo luận nhóm Thảo luận nhóm là một trong những phương pháp được yêu thích và sử dụng thường xuyên trong hoạt động dạy và học các bộ môn Khoa học - Công nghệ, Ngoại ngữ hiện nay. Từ đó, người học cảm thấy việc học tập dễ dàng hơn và suy ngẫm về bài học theo một cách mới. Trong hình thức thảo luận nhóm, người dạy và người học đóng vai trò cụ thể như sau Vai trò của người dạy Mỗi giáo viên phải nắm vững phương pháp, có kỹ năng trong tổ chức chuỗi hoạt động gồm lựa chọn vấn đề thảo luận; chia nhóm, bố trí chỗ ngồi; giao nhiệm vụ, giới hạn thời gian thảo luận; theo sát hoạt động của từng nhóm; tổng kết kiến thức sau buổi thảo luận. Vai trò của người học Mỗi học sinh, sinh viên cần chủ động nghiên cứu kiến thức trước khi lên lớp để mở rộng nội dung thảo luận, phối hợp với cả nhóm bằng cách chia sẻ những kiến thức mình hiểu, học hỏi từ bạn những kiến thức mình thiếu. Kết thúc buổi thảo luận, người học sẽ chủ động báo cáo kết quả và phản biện ý kiến của các thành viên trong lớp để khai thác vấn đề sâu hơn. Phương pháp thảo luận nhóm đem đến nhiều lợi ích thiết thực như Giúp khám phá nhiều kiến thức mới Mỗi người học sẽ bày tỏ một quan điểm, góc nhìn khác nhau về vấn đề được đưa ra. Quá trình trình bày – diễn giải ý kiến đó sẽ tạo ra một nguồn kiến thức phong phú cho học sinh, sinh viên chỉ trong một thời gian ngắn. Giúp hiểu rõ bản chất và ghi nhớ thông tin tốt hơn Thảo luận nhóm yêu cầu người học phải chủ động tìm hiểu thông tin, thuyết trình và bảo vệ quan điểm trước đám đông. Học sinh, sinh viên buộc phải hiểu sâu, nhớ lâu kiến thức để “giành chiến thắng” trong buổi học. Phát triển các kỹ năng sống cần thiết Việc phát biểu trên lớp và tham gia tích cực vào các cuộc thảo luận mở với bạn bè là cơ hội để người học luyện tập các kỹ năng sống. Đó là kỹ năng giao tiếp, trình bày trước đám đông, lắng nghe ý kiến đa chiều, phân tích vấn đề, phản biện quan điểm,... Những kỹ năng này là hành trang quan trọng cho cuộc sống và công việc tương lai của học sinh, viên. Thảo luận nhóm thay đổi vị trí của người dạy – người học. Học sinh trình bày kiến thức còn thầy cô lắng nghe rồi đưa ra nhận xét. Để khơi gợi cảm hứng học tập, mở mang vốn sống về thế giới xung quanh cho học sinh, nhiều trường học triển khai phương pháp học trải nghiệm qua hoạt động thảo luận theo chủ đề. THPT Trần Phú Vĩnh Phúc là một trong số các trường áp dụng hình thức thảo luận nhóm đối với các môn khoa học xã hội như Địa Lý. Từ chủ đề “Một số vấn đề của Tây Nam Á và Trung Á”, cô giáo chia nhỏ thành các nội dung thảo luận cho từng tiết học như đặc điểm tự nhiên, phong tục tập quán, tình hình chiến tranh ảnh hưởng tới đời sống,… Sau đó, từng nhóm học sinh lên trình bày thông tin mà các em thu thập được. Từ ý kiến của học trò, giáo viên sẽ tiến hành chuẩn hóa kiến thức mà các em cần phải ghi nhớ trong bài học. Một giờ học Địa lý tại trường THPT Trần Phú, TP Vĩnh Yên Vĩnh Phúc diễn ra theo hình thức thảo luận nhóm. Nghiên cứu tình huống Nghiên cứu tình huống hay nghiên cứu trường hợp điển hình case study là một trong những phương pháp học trải nghiệm dạy học chủ động, được sử dụng phổ biến ở các nước phát triển. Tại Việt Nam, phương pháp này được áp dụng ở hầu hết các trường Đại học, Cao đẳng giảng dạy về kinh doanh, quản lý nhân sự, y khoa, luật, báo chí, truyền thông,… Ở hình thức này, giáo viên đóng vai trò định hướng, học trò có nhiệm vụ tự tìm hiểu, cụ thể như sau Vai trò của người dạy Tùy vào từng mục tiêu bài học, người dạy cần phải biên soạn tình huống đảm bảo các yêu cầu như mang tính thời sự, phù hợp với trình độ của học sinh, sát với thực tế, có tính thách thức để buộc người học phải tư duy, đưa ra nhiều giải pháp mang tính thực tiễn. Vai trò của người học Chủ động tìm hiểu thông tin, nghiêm túc tư duy để đưa ra phương pháp giải quyết phù hợp nhất. Sinh viên phải tự trang bị cho mình khả năng tự học, tự tìm hiểu cơ sở lý thuyết, sắp xếp thông tin một cách có hệ thống để hoàn thành vai trò này. Đặc biệt, sinh viên phải có thói quen đặt câu hỏi với giảng viên, chủ động phản biện, đưa ra ý tưởng giải quyết tình huống để tiếp nhận kiến thức sâu sắc, đa chiều. Phương pháp nghiên cứu tình huống tạo điều kiện rèn luyện các kỹ năng mềm cho học sinh, sinh viên Không bị lúng túng khi đối diện với thực tế Càng thực hành, đối diện sớm với vấn đề thì người học càng bình tĩnh làm chủ tình huống do có sự luyện tập từ trước. Kích thích tư duy sáng tạo Khi được đặt vào một tình huống khó, người học sẽ phải tìm kiếm thông tin, đổi mới tư duy để khắc phục vấn đề. Phương pháp phân tích các trường hợp điển hình giúp sinh viên cảm thấy kiến thức có ích hơn, say mê học tập hơn. Ví dụ điển hình cho hình thức học trải nghiệm qua nghiên cứu tình huống ở bậc đại học là sinh viên ngành Marketing – ĐH Kinh tế Quốc dân tích lũy kiến thức bằng cách nghiên cứu lý thuyết từ giáo trình kết hợp nghiên cứu các case study từ doanh nghiệp trong nước và quốc tế. Các bạn cần đào sâu tìm hiểu quá trình, mục tiêu và cách thức tiến hành, rút ra ý nghĩa từ chiến dịch marketing dịp Tết của Coca Cola, hoặc giải thích lý do Circle K mở rộng chuỗi cửa hàng“thần tốc” tại thị trường Việt Nam, nguyên nhân khiến Soya Garden rơi vào khủng hoảng dù được các “cá mập” rót vốn,… Thông qua nghiên cứu các ví dụ điển hình, sinh viên sẽ rút ra được kinh nghiệm xử lý nếu rơi vào trường hợp tương tự hoặc sáng tạo ra các phương pháp mới để giải quyết vấn đề. Sinh viên chuyên ngành Kinh tế và Quản trị kinh doanh, ĐH Kinh tế Quốc dân tích lũy kinh nghiệm từ các bài học của doanh nghiệp trong nước và quốc tế. Phương pháp học trải nghiệm thông qua đóng vai, trò chơi Bản chất của phương pháp học trải nghiệm thông qua đóng vai, trò chơi là dạy học thông qua việc tổ chức hoạt động. Đây là môi trường để người học chủ động tham gia vào quá trình học, kích thích tư duy sáng tạo và rèn luyện các kỹ năng lãnh đạo, quản lý đội nhóm, làm việc nhóm, kết nối với mọi người,... Các môn học thuộc nhóm Xã hội Ngữ văn, Giáo dục công dân, Lịch sử và nhóm Tự nhiên Toán, Vật lý rất phù hợp để áp dụng phương pháp đóng vai, trò chơi. Ở đó,giáo viên đóng vai trò định hướng, điều phối, học sinh chủ động thực hiện Vai trò của người dạy Giáo viên cần chia lớp học thành các nhóm nhỏ, đặt ra đề bài để người học tiếp thu kiến thức và hình thành kỹ năng mới. Thầy cô chủ động xác định mục đích của hoạt động, xác định kiến thức và kỹ năng mà người học cần tiếp nhận, đồng hành với học trò trong quá trình hoạt động, nhận xét và đánh giá. Vai trò của người học Đây là phương pháp yêu cầu người học có sự hợp tác với các thành viên trong nhóm, chủ động đưa ra các ý tưởng mới và lắng nghe tư vấn của giáo viên hướng dẫn. Ngoài ra, các bạn còn cần tự lên kế hoạch tổ chức, phối hợp để chuẩn bị và hiện thực hóa kế hoạch đó thành các vở kịch, trò chơi cụ thể. Phương pháp đóng vai, trò chơi mang lại cơ hội cải thiện, nâng cao kỹ năng, kích thích trí tưởng tượng và mài dũa năng khiếu cho học sinh Tăng trí tưởng tượng Việc đóng vai vào một nhân vật hay tình huống giúp người học tăng trí tưởng tượng, rèn luyện kỹ năng tìm tòi và đào sâu về một nhân vật, một cảnh ngộ liên quan tới nhân vật đó. Phát triển kỹ năng xã hội Đây là kết quả quan trọng nhất của hình thức đóng vai, trò chơi. Thông qua việc lắng nghe hướng dẫn của giáo viên và phối hợp với bạn bè để tổ chức hoạt động, người học sẽ hình thành các kỹ năng làm việc nhóm, chia sẻ ý kiến, tư duy phản biện và đàm phán, giải quyết các mâu thuẫn. Phát triển năng khiếu cá nhân Tham gia các trò chơi là cách để người học hiểu rõ hơn về bản thân, xác định năng khiếu diễn xuất, âm nhạc, thể thao… và là cơ sở để xây dựng con đường phát triển trong tương lai. Học sinh THPT Nghĩa Dân chuẩn bị bài “Ôn tập văn học dân gian Việt Nam” theo chủ đề “Diễn xướng dân gian” bằng cách tái hiện sân khấu dân gian như chèo, tuồng,… Hoạt động đóng vai được triển khai đa dạng trong các trường học. Có thể kể tới buổi họp báo ra mắt phim “Biển động” của học sinh THPT Bùi Thị Xuân TP Hồ Chí Minh. Dưới sự hướng dẫn của thầy giáo, các bạn tìm hiểu truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xa” của cố nhà văn Nguyễn Minh Châu dưới hình thức vô cùng mới mẻ. Học sinh sẽ tự thực hiện toàn bộ các khâu của một buổi họp báo như thiết kế ấn phẩm truyền thông, mời cơ quan báo chí tham dự,… Ngoài ra, các bạn còn được nhập vai diễn viên, nhà sản xuất, biên kịch, nhà báo, MC,... một cách chuyên nghiệp. Thông qua buổi họp báo trên, toàn bộ cuộc đời của cố nhà văn được khéo léo lồng ghép qua lời kể của học sinh đóng vai vợ của tác giả. Nội dung của tác phẩm cũng được truyền tải thông qua cảm nhận của nhà biên kịch phim. Hình thức “thay lời muốn nói” cuối chương trình họp báo đã được chuyển thể sáng tạo thông qua những bức thư của độc giả. Tiết học Ngữ văn bằng hình thức họp báo của thầy trò trường Bùi Thị Xuân. Học tập từ thực tế Học tập từ thực tế là phương pháp được nhiều trường học trải nghiệm ứng dụng. Hoạt động này được triển khai mạnh ở bên ngoài khuôn khổ lớp học như tham gia talkshow, workshop, đi dã ngoại, trại hè,… Cũng như nhiều phương pháp học trải nghiệm khác, giáo viên vẫn sẽ giữ vai trò hướng dẫn, học sinh vẫn sẽ là trung tâm của hoạt động ở hình thức học tập thực tế Vai trò của người dạy Thầy cô giáo đóng vai trò là người xây dựng kế hoạch, sáng tạo nội dung cho các chương trình trải nghiệm dựa nhu cầu thực tế, tâm lý người học. Trong quá trình học tập từ thực tế, giáo viên phải luôn đồng hành, sẻ chia để các hoạt động này thực sự phát huy hiệu quả. Vai trò của người học Trong tất cả các hoạt động học tập trải nghiệm, người học chuẩn bị tâm thế chủ động để tiếp thu kiến thức, kỹ năng một cách tốt nhất. Riêng với học tập từ thực tế, người học cần xác định rõ mục tiêu học tập, tìm kiếm thông tin, chủ động liên hệ với giáo viên và các bạn trong nhóm nếu có để không bị mất định hướng. Ví dụ, khi tham gia workshop và talkshow, học sinh, sinh viên có thể tìm hiểu trước về chủ đề, liệt kê các câu hỏi mà mình còn đang băn khoăn để có thể trao đổi thẳng thắn trong buổi trò chuyện. Còn với hoạt động dã ngoại, trại hè,... người học cần chú ý về hành trình và các hoạt động diễn ra trong chuyến đi, từ đó chuẩn bị hành lý cho phù hợp. Lợi ích của phương pháp học tập từ thực tế thiên về kỹ năng thực hành, giảm bớt gánh nặng lý thuyết Kiểm chứng kiến thức hàn lâm với thực tế Người học thâm nhập vào cuộc sống, đem kiến thức đã được học tại trường ứng dụng vào hoàn cảnh thực tế để rút ra bài học hoặc tìm ra phương pháp giải quyết hiệu quả hơn. Chẳng hạn, học sinh có thể sử dụng lý thuyết các phương pháp chống xói mòn đất áp dụng tại địa phương, sử dụng giấy quỳ đo độ pH của đất để tìm ra cây trồng phù hợp với thổ nhưỡng hoặc lên kế hoạch cải tạo đất để phục vụ các giống cây có năng suất cao hơn,... trong giờ Địa lý Sinh học. Mở rộng vốn kiến thức thực tế Sách vở không thể cung cấp đủ kiến thức cho người học. Những chuyến đi giúp người học có cơ hội quan sát sự vật, hiện tượng và lắng nghe phản hồi từ mọi người xung quanh, từ đó rút ra bài học mới cho riêng mình. Rèn luyện kỹ năng sống Bước ra ngoài cánh cổng trường, người học phải chủ động giao tiếp với mọi người, hình thành thói quen quan sát và phân tích, lắng nghe và tư duy,... Nhờ vậy, các kỹ năng sống quan trọng như phân tích vấn đề, xử lý tình huống, tư duy sáng tạo,... sẽ được nâng cao từng ngày. Học sinh trường Dân lập Quốc tế Việt – Úc học cách ứng phó với các tình huống nguy hiểm trong cuộc sống Chẳng hạn, với chủ đề “Lễ Vu Lan tại thành Phố Vinh hiện nay”, trường CĐ Văn hóa Nghệ thuật Nghệ An đã tổ chức chuyến đi thực tế tại một số ngôi chùa ở địa phương. Sau chuyến đi, sinh viên có thêm hiểu biết về đặc trưng kiến trúc chùa, phân biệt được cơ bản Phật giáo Nam Tông và Bắc Tông qua kiến trúc, hệ thống thờ tự, trang phục nhà sư,… Bên cạnh đó, các bạn còn khái quát được vai trò chức năng của chùa trong đời sống văn hóa tâm linh người dân. Những buổi đi thực tế không chỉ rèn luyện sức khỏe mà còn giúp người học ghi nhớ kiến thức lâu hơn, say mê hoạt động học tập hơn. Phương pháp học trải nghiệm đã chứng minh tính ưu việt, hiệu quả cao đối với học sinh, sinh viên Việt Nam thông qua các hình thức tổ chức sáng tạo, thú vị. Với những lợi ích thiết thực đó, phương pháp học trải nghiệm đã được UNESCO công nhận đây là phương pháp học tập hiệu quả nhất của thế kỷ 21. Để tìm hiểu thêm về phương pháp học tập này, bạn có thể truy cập tại đây. Nguồn ảnh Internet, FPT Edu TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA TOÁN ===o0o=== NGUYỄN PHƯƠNG TRANG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ XÁC SUẤT CHƯƠNG TRÌNH MÔN TOÁN LỚP 11 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Chuyên ngành Phương pháp dạy học Toán HÀ NỘI – 2017 TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA TOÁN ===o0o=== NGUYỄN PHƯƠNG TRANG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ XÁC SUẤT CHƯƠNG TRÌNH MÔN TOÁN LỚP 11 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Chuyên ngành Phương pháp dạy học Toán Người hướng dẫn khoa học TS. Phạm Thị Diệu Thuỳ HÀ NỘI – 2017 LỜI CẢM ƠN Với lòng biết ơn sâu sắc, em xin chân thành cảm ơn cô Phạm Thị Diệu Thuỳ, người trực tiếp hướng dẫn, tận tình chỉ bảo, giúp đỡ em trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thiện khoá luận tốt nghiệp này. Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong khoa Toán, đặc biệt là các thầy cô trong tổ Phương pháp cùng các bạn sinh viên trong khoa đã tạo điều kiện thuận lợi cho em trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu tại trường. Em xin chân thành cảm ơn. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Sinh viên thực hiện Nguyễn Phương Trang LỜI CAM ĐOAN Em xin cam đoan đề tài “Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học chủ đề xác suất chương trình môn Toán lớp 11” do bản thân tự nghiên cứu, tóm tắt và trích dẫn trung thực từ các tài liệu khoa học dưới sự hướng dẫn của TS. Phạm Thị Diệu Thuỳ. Kết quả nghiên cứu không trùng với kết quả của tác giả khác. Em xin chân thành cảm ơn. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Sinh viên thực hiện Nguyễn Phương Trang DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Hoạt động trải nghiệm sáng tạo HĐTNST Trung học phổ thông THPT Giáo viên GV Học sinh HS Phương pháp dạy học PPDH Hoạt động giáo dục HĐGD MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU..........................................................................................................1 1. Lí do chọn đề tài ............................................................................................ 1 2. Mục đích nghiên cứu của đề tài .................................................................... 4 3. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài.................................................................... 4 4. Đối tượng nghiên cứu.................................................................................... 4 5. Phạm vi nghiên cứu của đề tài ...................................................................... 4 6. Phương pháp nghiên cứu của đề tài .............................................................. 5 7. Cấu trúc khóa luận ........................................................................................ 5 PHẦN NỘI DUNG ........................................................................................... 6 PHẦN 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA TỔ CHỨC HĐTNST.........................................6 TRONG NHÀ TRƯỜNG PHỔ THÔNG..................................................................6 1. Khái niệm, mục tiêu, nội dung của HĐTNST .............................................. 6 Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là gì ......................................................... 6 Mục tiêu của hoạt động trải nghiệm sáng tạo .......................................... 13 Nội dung của chương trình HĐTNST ...................................................... 14 2. Một số hình thức và phương pháp tổ chức HĐTNST trong dạy học Toán 15 Hình thức tổ chức HĐTNST .................................................................... 15 Phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo ............................. 18 3. Định hướng đánh giá hoạt động trải nghiệm sáng tạo ................................ 24 Nội dung đánh giá .................................................................................... 24 Hình thức đánh giá ................................................................................... 24 Quy trình đánh giá .................................................................................... 32 Tiêu chí đánh giá ...................................................................................... 33 PHẦN 2. THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ XÁC SUẤT .......................................................35 CHƯƠNG TRÌNH MÔN TOÁN LỚP 11 ..........................................................35 1. Cơ sở lựa chọn chủ đề ................................................................................. 35 2. Thiết kế HĐTNST trong dạy học chủ đề xác suất chương trình môn Toán lớp 11 ............................................................................................................... 36 Yêu cầu chung về thiết kế HĐTNST trong dạy học ................................ 36 Đảm bảo khung lô-gic của các hoạt động trong một chủ đề................. 36 Đảm bảo sự trải nghiệm của học sinh ................................................... 36 Đảm bảo môi trường để học sinh sáng tạo............................................ 37 Cấu trúc chung khi tổ chức HĐTNST trong dạy học .............................. 37 Thiết kế HĐTNST chủ đề xác suất chương trình môn Toán lớp 11........ 41 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2............................................................................................59 PHẦN KẾT LUẬN......................................................................................................60 TÀI LIỆU THAM KHẢO ...........................................................................................61 PHỤ LỤC......................................................................................................................63 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Để nhấn mạnh mối quan hệ khăng khít giữa lí thuyết với thực tiễn, giữa sách vở với trải nghiệm thực tế, ông cha ta đã đúc kết cho thế hệ sau qua những câu thành ngữ, tục ngữ “Đi một ngày đàng, học một sàng khôn”, “Trăm hay không bằng tay quen”, “Học đi đôi với hành”. Khổng Tử cũng nhận định rằng dạy học không chỉ dừng lại ở việc truyền tải tri thức cho người học mà quan trọng hơn là dạy cho họ biết cách tự mình nắm bắt, lĩnh hội tri thức nhân loại, đặc biệt là cách vận dụng kiến thức sách vở vào thực tiễn. Ông từng nói “Học thuộc lòng ba trăm bài thơ trong Kinh Thi, giao cho việc chính sự, không làm nổi; sai đi sứ ở bốn phương, không biết đối đáp ra sao. Như vậy thì tuy học nhiều thật đấy nhưng nào có ích lợi gì đâu” Luận ngữ - Thiên Tử Lộ. Những tư tưởng, quan điểm của thế hệ đi trước có thể coi là những bước đi đầu tiên hình thành hoạt động học qua trải nghiệm mà ngày nay chúng ta gọi nó dưới cái tên “Hoạt động trải nghiệm sáng tạo”. HĐTNST là hoạt động giáo dục đã được nhiều nước quan tâm, đặc biệt là các nước có nền giáo dục phát triển như Đức, Mỹ, Anh, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Singapore, … Tại Hàn Quốc, chương trình HĐTNST được đề cập trong chương trình quốc gia với tên gọi hoạt động trải nghiêm ̣ sáng tạo. Nó là một thành tố cấu thành nên chương trình cơ bản chung quốc gia cùng với hệ thống các môn học bắt buộc, các hoạt động tự chọn và được thực hiện xuyên suốt từ lớp 1 đến lớp 12. Tại Trung Quốc, HĐTNST có tên gọi là hoạt động thực tiễn tổng hợp. Do tình hình đất nước, bên cạnh việc không ngừng hoàn thiện chương trình môn học theo hướng thúc đẩy sự phát triển hài hoà của học sinh về các mặt 1 đức, trí, thể, mĩ, Trung Quốc cũng đã thực sự bắt tay vào việc xây dựng chương trình hoạt động, coi hoạt động ngoài giờ lên lớp là bộ phận hữu cơ của chương trình, chứ không chỉ đơn thuần là hoạt động có tính chất phụ trợ, tự nguyện của học sinh. Tại Singapore, HĐTNST bao gồm hoạt động ngoại khóa Co-curricular activities hoặc extracurricular activities và chương trình học tập năng động Programe for active learning trong đó bao gồm hoạt động giáo dục ngoài trời outdoor education. Hoạt động ngoại khóa và chương trình học tập năng động được khẳng định là một “thành phần cốt lõi của toàn bộ trải nghiệm ở nhà trường”, cung cấp một nền tảng xác thực cho việc học tập sẽ diễn ra. Đây là hoạt động bắt buộc song song với học tập trong nhà trường… HĐTNST ngày càng được các quốc gia coi trọng và lựa chọn là một hướng đi mới cho nền giáo dục. Bởi lẽ, HĐTNST dù diễn ra dưới hình thức nào cũng đều được thực hiện thông qua phương pháp thực hành và trải nghiệm thực tế để học sinh được tự mình khám phá, học hỏi bạn bè và đặc biệt phát triển cá nhân. Tại Việt Nam, Giáo dục - Đào tạo cùng với Khoa học - Công nghệ cũng được Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX khẳng định là quốc sách hàng đầu. Nghị quyết Hội nghị số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 của Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã chỉ ra rằng “chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học”. Do đó, trong dự thảo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã coi HĐTNST là một bộ phận của chương trình giáo dục phổ thông sau năm 2015. HĐTNST là hoạt động giáo dục trong đó từng học sinh được trực tiếp hoạt động thực tiễn trong nhà trường hoặc trong xã hội dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, qua đó phát triển tình cảm, đạo đức, các kỹ năng và 2 tích luỹ kinh nghiệm riêng của cá nhân. Trải nghiệm sáng tạo là hoạt động được coi trọng trong từng môn học; đồng thời trong kế hoạch giáo dục cũng bố trí các hoạt động trải nghiệm sáng tạo riêng, mỗi hoạt động này mang tính tổng hợp của nhiều lĩnh vực giáo dục, kiến thức, kỹ năng khác nhau. HĐTNST là hoạt động thực hiện phối hợp một cách hợp lí cả hai khâu trải nghiệm và sáng tạo. HĐTNST tạo cơ hội cho học sinh trải nghiệm trong thực tiễn để tích lũy và chiêm nghiệm các kinh nghiệm, từ đó có thể khái quát thành hiểu biết theo cách của riêng mình. Bên cạnh các môn học trong chương trình THPT, Toán là một môn học có vị trí quan trọng. Nó là công cụ giúp cho việc dạy và học các môn học khác. Tuy nhiên, môn Toán THPT có tính trừu tượng khá cao nên khi dạy và học thường mang nặng tính lí thuyết. Mặc dù vậy, môn Toán vẫn có nguồn gốc thực tiễn và ứng dụng nhiều trong xã hội. Đặc biệt có thể kể đến nội dung xác suất trong chương trình môn Toán lớp 11. Toán xác suất len lỏi vào cuộc sống con người từ rất lâu. Việc chơi cờ bạc cho chúng ta thấy rằng các ý niệm về xác suất đã có từ trước đây hàng nghìn năm, tuy nhiên các ý niệm đó được mô tả bởi toán học và sử dụng trong thực tế thì muộn hơn rất nhiều. Pierre-Simon Laplace đã từng nói "It is remarkable that a science which began with the consideration of games of chance should have become the most important object of human knowledge." Théorie Analytique des Probabilités, 1812. Tạm dịch "Đáng chú ý là một khoa học mà bắt đầu bằng việc xem xét các trò chơi may rủi đã trở thành đối tượng quan trọng nhất của kiến thức con người." Lý thuyết phân tích xác suất, 1812. Toán xác suất không chỉ dừng lại ở phạm vi của môn Toán mà còn đóng góp lớn trong các bộ môn, lĩnh vực khác như kinh tế, chính trị, … 3 Các kiến thức về xác suất đang ngày càng trở nên quan trọng đối với con người trong xã hội hiện đại. Vì vậy, ở nhiều quốc gia, xác suất được đưa vào trong giảng dạy từ lâu với nhiều mức độ khác nhau. Trong chương trình Toán phổ thông ở nước ta, chủ đề này là một trong những nội dung quan trọng, xuất hiện trong nhiều cuộc thi. Bên cạnh đó, xác suất được đánh giá là một nội dung khó, đã xuất hiện trong nhiều công trình nghiên cứu. Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu thường đi vào phân dạng bài tập cho học sinh, tập trung vào phát triển kiến thức mà chưa khai thác phần kĩ năng, thái độ những yếu tố cùng với kiến thức hình thành năng lực cho học sinh. Xuất phát từ đặc điểm của HĐTNST và vị trí, vai trò của môn Toán; xuất phát từ những khía cạnh đã được khai thác của xác suất, em lựa chọn chủ đề “Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học chủ đề xác suất chương trình môn Toán lớp 11” làm đề tài khóa luận của mình. 2. Mục đích nghiên cứu của đề tài - Tìm hiểu khái quát cơ sở lí luận của HĐTNST. - Tìm hiểu một số cách tổ chức HĐTNST trong dạy học chủ đề xác suất nhằm nâng cao nhận thức, kĩ năng, hứng thú cho học sinh trong môn Toán nói riêng và các bộ môn khác nói chung. 3. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài - Cơ sở lí luận của HĐTNST là gì? - Tổ chức HĐTNST trong dạy học chủ đề xác suất như thế nào để học sinh tiếp nhận kiến thức một cách hứng thú, chủ động, sáng tạo? 4. Đối tượng nghiên cứu - Khách thể HĐTNST trong dạy học ở trường phổ thông. - Đối tượng nghiên cứu Tổ chức HĐTNST chủ đề xác suất trong chương trình môn Toán lớp 11 cho học sinh THPT. 5. Phạm vi nghiên cứu của đề tài 4 Quá trình tổ chức HĐTNST trong dạy học chủ đề xác suất cho học sinh lớp 11A2 - Trường THPT Xuân Hòa - Phường Xuân Hòa - Thị xã Phúc Yên Tỉnh Vĩnh Phúc. 6. Phương pháp nghiên cứu của đề tài Phương pháp nghiên cứu lí luận - Nghiên cứu các dự thảo, chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo về HĐTNST, cách tổ chức HĐTNST trong dạy học. - Nghiên cứu các tài liệu giáo dục, PPDH môn Toán có liên quan đến đề tài, đặc biệt các tài liệu liên quan đến HĐTNST. - Nghiên cứu sách giáo khoa, sách giáo viên, sách tham khảo có liên quan đến chủ đề xác suất ở THPT. 7. Cấu trúc khóa luận - Phần Mở đầu - Phần Nội dung Phần 1. Cơ sở lí luận của tổ chức HĐTNST trong nhà trường phổ thông Phần 2. Thiết kế HĐTNST trong dạy học chủ đề xác suất chương trình môn Toán lớp 11. - Phần Kết luận 5 PHẦN NỘI DUNG PHẦN 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA TỔ CHỨC HĐTNST TRONG NHÀ TRƯỜNG PHỔ THÔNG 1. Khái niệm, mục tiêu, nội dung của HĐTNST Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là gì Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là một khái niệm mới trong dự thảo về đổi mới chương trình và sách giáo khoa phổ thông sau năm 2015. Để xác định được thế nào là hoạt động trải nghiệm sáng tạo, ta sẽ xuất phát từ các thuật ngữ “hoạt động”, “trải nghiệm”,“sáng tạo” và xem xét mối quan hệ qua lại giữa chúng với nhau.  Hoạt động Hoạt động là phương thức tồn tại của con người. Theo tâm lý học Mácxit, cuộc sống con người là một dòng hoạt động, con người là chủ thể của các hoạt động thay thế nhau. Hoạt động là quá trình con người thực hiện các quan hệ giữa con người với thế giới tự nhiên, xã hội, người khác và chính bản thân mình. Trong quá trình tác động qua lại đó, có hai chiều tác động diễn ra đồng thời, thống nhất và bổ sung cho nhau - Chiều thứ nhất là quá trình tác động của con người với tư cách là chủ thể vào thế giới khách quan. Quá trình này tạo ra sản phẩm mà trong đó chứa đựng các đặc điểm tâm lý của người tạo ra nó. Hay nói khác, con người đã chuyển những đặc điểm tâm lý của mình vào trong sản phẩm. Sản phẩm là nơi tâm lý của con người được bộc lộ. Quá trình này được gọi là quá trình xuất tâm hay quá trình đối tượng hoá. - Chiều thứ hai là quá trình con người chuyển những cái chứa đựng trong thế giới vào bản thân mình, là quá trình con người có thêm kinh nghiệm về thế giới, những thuộc tính, những quy luật của thế giới... được con người 6 lĩnh hội, nhập vào vốn hiểu biết của mình. Đồng thời con người cũng có thêm kinh nghiệm tác động vào thế giới, rèn luyện cho mình những phẩm chất cần thiết để tác động có hiệu quả vào thế giới. Quá trình này là quá trình hình thành tâm lý ở chủ thể, còn gọi là quá trình chủ thể hoá hay quá trình nhập tâm. Như vậy trong hoạt động, con người vừa tạo ra sản phẩm về phía thế giới, vừa tạo ra tâm lý của chính mình. Do đó, có thể nói tâm lý của con người chỉ có thể được bộc lộ, hình thành trong hoạt động và thông qua hoạt động  Đặc điểm của hoạt động - Tính đối tượng của hoạt động đối tượng của hoạt động là cái con người cần làm ra, cần chiếm lĩnh, là động cơ. - Tính chủ thể Hoạt động do chủ thể thực hiện, chủ thể có thể là một hoặc nhiều người. - Tính mục đích Mục đích của hoạt động là làm biến đổi thế giới khách thể và biến đổi bản thân chủ thể. - Hoạt động vận hành theo nguyên tắc gián tiếp Con người tác động đến khách thể qua hình ảnh tâm lí trong đầu, qua việc sử dụng công cụ lao động và phương tiện ngôn ngữ.  Các dạng hoạt động của con người - Căn cứ vào quan hệ giữa con người với vật thể chủ thể và khách thể và quan hệ giữa con người với con người chủ thể và chủ thể, chúng ta có hoạt động lao động và hoạt động giao tiếp. - Căn cứ vào phương diện cá thể, loài người có ba loại hình hoạt động kế tiếp nhau hoạt động vui chơi, hoạt động học tập và hoạt động lao động. - Căn cứ vào bản chất của hoạt động Hoạt động biến đổi, hoạt động nhận thức, hoạt động định hướng giá trị, hoạt động giao tiếp. 7 Như vậy hoạt động của con người bao giờ cũng mang tính xã hội. Mỗi con người là một chủ thể của hoạt động. Con người có nhiều dạng hoạt động bao gồm hoạt động chung và hoạt động riêng từng mặt. Các dạng hoạt động này có quan hệ gắn bó mật thiết với nhau.  Trải nghiệm Lí luận giáo dục đã khẳng định bản chất của giáo dục là trải nghiệm. Nói đến trải nghiệm là nói đến hoạt động của con người. Do đó muốn giáo dục học sinh ta phải tổ chức các hoạt động, không thể bằng con đường lí thuyết suông. Thực tế, nền giáo dục của chúng ta cũng đang nhìn nhận lại và chuyển dịch sang con đường này, đi từ tiếp cận kiến thức sang tiếp cận năng lực. Con người không chỉ học từ sách vở, nhà trường mà còn từ thực tế cuộc đời, tích luỹ cho bản thân những kinh nghiệm sống, biết gắn liền tri thức lí luận với thực tiễn đời sống, học đi đôi với hành. Trải nghiệm là những gì con người đã từng kinh qua thực tế, từng biết, từng chịu. Trải nghiệm để phục vụ lại cho cuộc sống. Chúng ta sống trong thực tại, trao đổi thông tin với thực tại, nhờ đó chúng ta thu được những kiến thức và kinh nghiệm sống cho riêng bản thân mình. Từ đó, con người sẽ tự hoàn thiện mình, cải tạo được thực tại và sống tốt hơn. Như vậy sống và trải nghiệm là hai khía cạnh luôn song hành với nhau, bổ sung và hoàn thiện cho nhau. Quá trình trải nghiệm sẽ chứa yếu tố “thử” và “sai”. Sự trải nghiệm sẽ mang lại cho con người những kinh nghiệm phong phú. Quá trình trải nghiệm là quá trình tích luỹ kinh nghiệm, giúp con người hình thành vốn kinh nghiệm, vốn sống, hình thành phẩm chất và năng lực người.  Đặc điểm của trải nghiệm - Con người được trực tiếp tham gia vào các loại hình hoạt động và các mối quan hệ giao lưu phong phú một cách tự giác. 8 - Con người được thử nghiệm, thể hiện bản thân trong thực tế, từ đó hiểu mình hơn, tự phát hiện những khả năng của bản thân. - Con người được tương tác, giao tiếp với người khác, với tập thể, với cộng đồng, với sự vật hiện tượng, … trong cuộc sống. - Con người thực sự là một chủ thể tích cực, chủ động, sáng tạo. Trải nghiệm luôn chứa đựng hai yếu tố không thể tách rời, đó là hành động và xúc cảm, thiếu một trong hai yếu tố đó đều không mang lại hiệu quả. Kết quả của trải nghiệm là hình thành kinh nghiệm mới, hiểu biết mới, năng lực mới, thái độ, giá trị mới…  Các dạng trải nghiệm Có rất nhiều dạng trải nghiệm - Căn cứ vào phạm vi diễn ra hoạt động của học sinh trải nghiệm trên lớp học, trải nghiệm ngoài trời… - Căn cứ vào các cơ quan tham gia hoạt động trải nghiệm trong đầu, trải nghiệm bằng các thao tác tay chân, trải nghiệm các giác quan. - Căn cứ vào các quá trình tâm lí + Trải nghiệm cảm giác bên ngoài + Trải nghiệm về tri giác + Trải nghiệm tư duy và tưởng tượng + Trải nghiệm về ghi nhớ + Trải nghiệm các cung bậc cảm xúc Tóm lại, vì trải nghiệm rất đa dạng và phong phú, gồm nhiều loại hình khác nhau nên việc tổ chức các HĐTNST cũng rất đa dạng. Do đó, chúng ta không nên hiểu một cách cứng nhắc là bắt buộc phải tổ chức các hoạt động ở ngoài trời cho các em mới là trải nghiệm. Thực tế, khi học sinh được tham gia trực tiếp vào hoạt động trên lớp, được tương tác trực tiếp với sự vật, hiện tượng, con người và hình thành được kinh nghiệm cho bản thân, như vậy có 9 nghĩa là học sinh đã được trải nghiệm. Hiểu đúng bản chất của trải nghiệm sẽ giúp người giáo viên lựa chọn được hình thức, phương pháp tổ chức các hoạt động trải nghiệm phù hợp.  Sáng tạo Sáng tạo là một đặc trưng nổi bật của tâm lí người. Thời đại kinh tế tri thức, toàn cầu hoá, hội nhập quốc tế kéo theo sự chuyển động, đổi thay đáng kể tâm lí con người, nhất là năng lực thích nghi và sáng tạo.  Đặc điểm của sáng tạo - Chứa đựng tri thức và trình độ chuyên môn. - Khả năng tư duy nhạy bén, uyển chuyển và linh hoạt. - Trí tưởng tượng phong phú. - Khả năng phát hiện vấn đề, tạo dựng cái mới và độc đáo trong môi trường hoạt động của con người.  Các dạng sáng tạo - Căn cứ vào loại hình hoạt động của con người sáng tạo trong học tập, sáng tạo trong lao động sản xuất, … - Căn cứ vào lĩnh vực của đời sống xã hội sáng tạo nghệ thuật, sáng tạo công nghệ, sáng tạo kĩ thuật,… - Căn cứ vào tính chất của sản phẩm sáng tạo Sáng tạo biểu đạt, sáng tạo sáng chế, sáng tạo phát kiến, sáng tạo cải biến. Để tạo ra một sản phẩm sáng tạo cần sự chuẩn bị, suy nghĩ, nảy sinh ý tưởng mới, sự huy động cao độ toàn bộ sức mạnh trí tuệ của chủ thể sáng tạo. Từ việc tìm hiểu và xem xét các thuật ngữ “hoạt động”, “trải nghiệm”, “sáng tạo”, chúng ta nhận thấy rằng thuật ngữ HĐTNST tuy được cấu thành từ hoạt động, trải nghiệm và sáng tạo nhưng không dừng lại ở phép cộng đơn thuần ba thuật ngữ trên, bởi trong hoạt động đã có yếu tố trải nghiệm và sáng tạo. 10 Do đó, việc tổ chức HĐTNST cần tạo điều kiện tối đa để học sinh được tham gia trực tiếp vào các loại hình hoạt động giáo dục phong phú, được thực hành, thử nghiệm bản thân trong thực tế, được tương tác, giao tiếp với sự vật, hiện tượng, con người bạn, nhóm bạn, tập thể lớp, thầy cô giáo, …. Đặc biệt thông qua hoạt động, các em hình thành những cảm xúc tích cực - yếu tố quan trọng hình thành nên thái độ tốt, tình cảm tốt, say mê, quyết tâm,… tạo dựng niềm tin cá nhân. Tóm lại, chỉ có những hoạt động giáo dục có mục đích, có tổ chức nhằm hình thành phẩm chất và năng lực cho người học, cụ thể hơn là đối tượng học sinh, đảm bảo ba yếu tố hoạt động – trải nghiệm – sáng tạo mới được gọi là HĐTNST. Theo Đinh Thị Kim Thoa Chủ nhiệm Bộ môn Tâm lý Giáo dục, Khoa Sư phạm –ĐHQGHN “Có nhiều cách gọi khác nhau về hoạt động trải nghiệm sáng tạo. Phù hợp với mục tiêu của Chương trình mới, chúng tôi đề xuất một định nghĩa như sau “HĐTNST là hoạt động giáo dục, trong đó, dưới sự hướng dẫn của nhà giáo dục, từng cá nhân học sinh được tham gia trực tiếp vào các hoạt động khác nhau của đời sống nhà trường cũng như ngoài xã hội với tư cách là chủ thể của hoạt động, qua đó phát triển năng lực thực tiễn, phẩm chất nhân cách và phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình.” Khái niệm này khẳng định vai trò định hướng, chỉ đạo, hướng dẫn của nhà giáo dục; thầy cô giáo, cha mẹ học sinh, người phụ trách... Nhà giáo dục không tổ chức, không phân công học sinh một cách trực tiếp mà chỉ hướng dẫn, hỗ trợ, giám sát cho tập thể hoặc cá nhân học sinh tham gia trực tiếp hoặc ở vai trò tổ chức hoạt động, giúp học sinh chủ động, tích cực trong các hoạt động; phạm vi các chủ đề hay nội dung hoạt động và kết quả đầu ra là năng 11 lực thực tiễn, phẩm chất và năng lực sáng tạo đa dạng, khác nhau của các em.” Theo TS. Ngô Thị Thu Dung Tổ Tâm lý Giáo dục - Khoa Sư phạm ĐHQGHN, trải nghiệm và sáng tạo là bản chất của hoạt động ở người. Bản chất hoạt động của người học nói riêng, của con người nói chung là hoạt động mang tính trải nghiệm, sáng tạo; tính sáng tạo ở đây được hiểu là sự sáng tạo ở cấp độ cá nhân, không phải ở cấp độ xã hội. Theo TS. Ngô Thị Tuyên Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, hoạt động trải nghiệm trong nhà trường cần được hiểu là hoạt động có động cơ, có đối tượng để chiếm lĩnh, được tổ chức bằng các việc làm cụ thể của học sinh, được thực hiện trong thực tế, được sự định hướng, hướng dẫn của nhà trường. Đối tượng để trải nghiệm nằm trong thực tiễn. Qua trải nghiệm thực tiễn, người học có được kiến thức, kĩ năng, tình cảm và ý chí nhất định. Sự sáng tạo sẽ có được khi phải giải quyết các nhiệm vụ thực tiễn phải vận dụng kiến thức, kĩ năng đã có để giải quyết vấn đề, ứng dụng trong tình huống mới, không theo chuẩn đã có, hoặc nhận biết được vấn đề trong các tình huống tương tự, độc lập nhận ra chức năng mới của đối tượng, tìm kiếm và phân tích được các yếu tố của đối tượng trong các mối tương quan của nó, hay độc lập tìm kiếm ra giải pháp thay thế và kết hợp được các phương pháp đã biết để đưa ra hướng giải quyết mới cho một vấn đề. … Từ các quan điểm của nhà giáo dục, nhà chuyên môn, sau khi nghiên cứu và tổng hợp, em đồng ý với quan điểm về khái niệm của HĐTNST như sau “HĐTNST là một hoạt động giáo dục tích cực, tự giác có mục đích, được tổ chức theo phương thức tạo điều kiện cho học sinh tham gia trực tiếp vào các loại hình hoạt động và giao lưu, nhằm hình thành và phát triển cho học sinh những phẩm chất, tư tưởng, ý chí, tình cảm, giá trị và kĩ năng sống và những năng lực cần có của con người trong xã hội hiện đại hay 12 nói cách khác là phát triển toàn diện nhân cách học sinh, nhằm mục đích tạo nhiều cơ hội để học sinh được tham gia trực tiếp vào hoạt động, phát huy khả năng sáng tạo, tạo ra cái mới có giá trị đối với bản thân và xã hội”. Mục tiêu của hoạt động trải nghiệm sáng tạo  MỤC TIÊU CHUNG Hoạt động trải nghiệm sáng tạo nhằm hình thành và phát triển phẩm chất nhân cách, các năng lực tâm lý – xã hội...; giúp học sinh tích luỹ kinh nghiệm riêng cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình, làm tiền đề cho mỗi cá nhân tạo dựng được sự nghiệp và cuộc sống hạnh phúc sau này.  MỤC TIÊU CỦA GIAI ĐOẠN GIÁO DỤC CƠ BẢN Giai đoạn giáo dục cơ bản kéo dài từ lớp 1 đến lớp 9. Ở giai đoạn giáo dục cơ bản, chương trình hoạt động trải nghiệm sáng tạo tập trung vào việc hình thành các phẩm chất nhân cách, những thói quen, kỹ năng sống cơ bản tích cực tham gia, kiến thiết và tổ chức các hoạt động; biết cách sống tích cực, khám phá bản thân, điều chỉnh bản thân; biết cách tổ chức cuộc sống và biết làm việc có kế hoạch, có trách nhiệm. Đặc biệt, ở giai đoạn này, mỗi học sinh cũng bắt đầu xác định được năng lực, sở trường, và chuẩn bị một số năng lực cơ bản cho người lao động tương lai và người công dân có trách nhiệm.  MỤC TIÊU CỦA GIAI ĐOẠN GIÁO DỤC ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP Ở giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp, bên cạnh việc tiếp tục phát triển thành tựu của giai đoạn trước, chương trình hoạt động trải nghiệm sáng tạo nhằm phát triển các phẩm chất và năng lực liên quan đến người lao động; phát triển năng lực sở trường, hứng thú của cá nhân trong lĩnh vực nào đó, năng lực đánh giá nhu cầu xã hội và yêu cầu của thị trường lao động…, từ đó có thể định hướng lựa chọn nhóm nghề/nghề phù hợp với bản thân. 13 Toán là môn học quan trọng với lứa tuổi THPT, nhưng việc học Toán lại thường được cho là khô khan. Đó là lý do học trải nghiệm môn Toán THPT đang là xu hướng giáo dục hiện nay, giúp học sinh thêm yêu thích và hào hứng học tập. 1. Học trải nghiệm môn Toán THPT là gì? Học trải nghiệm môn Toán THPT là quá trình người học được tiếp cận hoặc làm việc trực tiếp trên đối tượng học tập môn Toán. Trong quá trình này, các em huy động những kinh nghiệm của bản thân để có được kinh nghiệm mới nhằm nâng cao nhận thức, giá trị sống của bản thân về thế giới khách quan. Nói nôm na, đây là quá trình học đi đôi với hành. Học sinh tiếp cận với Toán ở góc độ gần gũi, thực tế, áp dụng vào thực tiễn để giải quyết vấn đề và từ đó chủ động thu nạp kiến thức, kỹ năng,… Học sinh hào hứng chơi các trò chơi Toán học tại Ngày hội Toán học mở. 2. Lợi ích của học trải nghiệm môn Toán THPT là gì? Toán học đối với học sinh THPT giúp ích cho các bạn rất nhiều trong việc rèn luyện nâng cao năng lực tư duy logic, khả năng tính toán, tự chủ, tự học, kỹ năng giao tiếp.... Ngoài ra, các em còn học tự rèn luyện nhiều phẩm chất quan trọng chăm chỉ, trách nhiệm, kiên trì, đam mê. Tuy nhiên, phương pháp giảng dạy truyền thống chỉ thuần túy truyền tải lý thuyết một chiều đã biến môn học này trở nên khô khan, khó hiểu. Nhiều học sinh THPT thừa nhận nếu không vì kỳ thi chuyển cấp quan trọng, các bạn sẽ không lựa chọn học môn Toán. Vì lẽ đó, việc học trải nghiệm môn toán THPT ra đời. Phương pháp này mang đến luồng gió mới cho giáo dục và lợi ích thiết thực cho người dạy - người học Tạo cảm hứng cho việc dạy và học môn toán Theo phương pháp học trải nghiệm Toán học, học sinh THPT sẽ trở thành trung tâm, là người chủ động nghiên cứu. Các bạn sẽ phân tích để tìm ra kiến thức thông qua nhiều hoạt động trải nghiệm đa dạng từ các trò chơi, cuộc thi, thí nghiệm, làm dự án… Từ đó, học sinh sẽ thấy việc học tập môn Toán trở nên thú vị hơn nhiều. Không còn tiếp thu kiến thức một cách thụ động, học sinh THPT có thể tự mình tìm ra khái niệm, các cách giải toán đa dạng, sáng tạo hay tìm soi chiếu một đề toán dưới nhiều góc nhìn để vận dụng vào thực tế. Học sinh Trung tâm GDTX Quận Tân Phú, trải nghiệm lắp ráp mô hình một số hình chóp - Giao tuyến hai mặt phẳng. Với phương pháp học trải nghiệm môn toán THPT, khi giảng dạy, giáo viên cũng sẽ thấy thú vị hơn. Phương pháp này kích thích sự sáng tạo của họ trong việc nghĩ ra nhiều hoạt động trải nghiệm khác nhau cho học sinh như STEM, tổ chức các trò chơi, cuộc thi, hướng dẫn học sinh làm các thí nghiệm toán học,... Điều này cũng đòi hỏi giáo viên phải trau dồi kiến thức và kỹ năng nghiệp vụ sư phạm của mình thật tốt, không ngừng đổi mới, sáng tạo trong các hoạt động giảng dạy. Giúp học sinh ghi nhớ và biết cách vận dụng kiến thức toán học vào cuộc sống Cách dạy toán truyền thống chỉ là truyền đạt kiến thức một chiều - giáo viên cung cấp khái niệm, cách giải, học sinh cứ vậy áp dụng vào giải bài. Điều này khiến học sinh dần trở nên thụ động, mất dần tính sáng tạo, kỹ năng tự học, tự nghiên cứu. Ngược lại, học trải nghiệm môn toán THPT đòi hỏi học sinh phải tự mình trải nghiệm, nghiên cứu, phân tích, tổng hợp để đi tìm ra chân lý, áp dụng vào những bài toán thực tế. Từ đó, các bạn sẽ ghi nhớ kiến thức lâu dài hơn và biết cách đưa lý thuyết vào thực tiễn để giải quyết vấn đề trong cuộc sống. Ví dụ, nếu biết cách áp dụng kỹ năng toán học vào tính quản lý tiền bạc từ bây giờ, học sinh sẽ có thể tự đưa ra quyết định tài chính sau này, biết cách tính lãi suất, lãi kép, biết cách tiết kiệm và đầu tư tiền bạc tốt nhất. Hoặc đơn giản, chỉ là cách sắp xếp, tu sửa lại phòng ốc, nhà cửa, mua sắm,… các kiến thức toán học cũng sẽ giúp học sinh THPT đưa ra quyết định đúng đắn và hợp lý nhất. Được thực hành kiến thức toán học tại trường, học sinh có nhiều khả năng ứng dụng được kiến thức đó vào đời sống. Học trải nghiệm môn Toán THPT giúp rèn luyện kỹ năng cho học sinh Học trải nghiệm môn toán THPT là chuỗi các hoạt động nghiên cứu - phân tích - tổng hợp - áp dụng thực tiễn, diễn ra liên tục dưới nhiều hình thức khác nhau. Mỗi hoạt động lại giúp học sinh rèn luyện một kỹ năng khác nhau, bên cạnh kiến thức toán học và tư duy logic. Ví dụ thông qua những cuộc thi, học sinh sẽ học được kỹ năng phân tích đề bài, tính toán nhanh, tư duy logic, vận dụng sáng tạo các công thức hay phát huy trí tưởng tượng không gian 3 chiều,… Học sinh THPT Lê Quý Đôn Hải Phòng sáng tạo robot thông minh dựa trên kiến thức từ môn học STEM. dưỡng đam mê nghiên cứu khoa học Toán học là nền tảng của nhiều môn Khoa học - Công nghệ hiện nay. Thậm chí các chuyên gia, nhà nghiên cứu đã khẳng định Toán học là một trong những “chìa khóa vàng” để mở cửa “Cách mạng công nghiệp vốn đang thay đổi và thống trị thế giới với AI Trí tuệ nhân tạo, Machine learning, công nghệ sinh học,... Để “sống sót” trong cuộc đại chuyển đổi này, con người cần có cái nhìn khác về Toán học vì nền tảng của cách mạng công nghiệp không gì khác ngoài những thuật toán và chỉ người giỏi Toán mới có thể làm chủ “cuộc chơi”. Hoạt động học trải nghiệm môn Toán THPT là cách để học sinh nuôi dưỡng tình yêu, đam mê với Toán học và nghiên cứu khoa học. Đồng thời, các bạn cũng được làm quen với các quy trình nghiên cứu, sáng tạo, giải quyết vấn đề,… Đây là tiền đề cho việc nghiên cứu những vấn đề khoa học lớn hơn sau này. 3. Hoạt động học tập trải nghiệm môn toán THPT ở FPT Hoạt động học tập trải nghiệm môn toán THPT ở FPT Edu rất được chú trọng. Cụ thể ở THPT FPT School, các hoạt động này được thiết kế đa dạng về hình thức, phong phú về nội dung bài học. Học sinh được truyền cảm hứng yêu Toán học thông qua các hoạt động dự án liên môn, STEM… Dự án Dream House Ngôi nhà mơ ước – Nơi lưu giữ ký ức, dành cho học sinh khối 11, do chương trình STEAM thuộc tổ Khoa học Tự nhiên THPT FPT School tổ chức là một trong những hoạt động như thế. Bằng việc tích hợp kiến thức Toán học, Vật lý, Công nghệ, Mỹ thuật, kỹ năng kinh doanh,… dự án giúp học sinh vận dụng kiến thức vào thực tiễn và phát huy tối đa tính sáng tạo của mình. Sản phẩm từ dự án Dream House của học sinh THPT FPT School. Ngay từ đầu học kỳ, học sinh THPT FPT School đã được thầy cô trao đổi, chia nhóm thực hiện dự án. Theo đó, mỗi lớp sẽ có từ 3 – 4 nhóm, lên ý tưởng, tìm hiểu kiến thức và thực hành. Tiếp theo thầy cô sẽ định hướng, quan sát và hỗ trợ các nhóm trong suốt quá trình “thai nghén” sản phẩm. Dự án chia làm 2 giai đoạn Giai đoạn 1 Thách thức vẽ kỹ thuật 3D Giai đoạn 2 Dream house of us. Để hoàn thành dự án này, học sinh sẽ được học khóa học nghiên cứu khoa học kỹ thuật và thực hành dự án, được cung cấp các kiến thức và kỹ năng về Toán học Tính toán kích thước bản vẽ Chia tỷ lệ nhà Tính toán mua nguyên vật liệu Vẽ sơ đồ không gian 3 chiều ngôi nhà Đo đạc, cắt gọt nguyên vật liệu cho phù hợp với kích thước Lắp ghép các bộ phận ngôi nhà phù hợp với thông số bản vẽ Qua dự án, học sinh sẽ được áp dụng kiến thức Toán học như tính toán tỷ lệ đồ vật, căn nhà, tiền mua nguyên vật liệu phù hợp,... Dự án tích hợp liên môn khiến học sinh không khỏi thích thú và hào hứng với từng giờ thực hành. Học sinh THPT FPT thuyết trình về dự án của mình trước thầy cô. Thầy cô chấm điểm sản phẩm của các em dựa vào các tiêu chí Tính kỹ thuật bố cục; độ tương thích với bản vẽ 3D Tính chức năng mức độ kết cấu bền vững của ngôi nhà và khả năng tích hợp điện vào nhà Tính ứng dụng sản phẩm có ứng dụng vào thực tế được hay không Tính sáng tạo. Ngoài kiến thức Toán học được tiếp thu thông qua thực tế, học sinh cũng sẽ được rèn kỹ năng vẽ trên phần mềm 3D, lắp đặt mạch điện, lập kế hoạch, quản lý nhóm, quản lý thời gian, tiền bạc, thuyết trình, làm dự án, thuyết trình… Không chỉ ở THPT FPT School, rất nhiều trường học hiện nay cũng đã và đang áp dụng hoạt động trải nghiệm môn toán, đạt hiệu quả rõ rệt. Các hoạt động được thiết kế đa dạng, sáng tạo, mang đến kiến thức, kỹ năng mới mẻ cho học sinh. Để tìm hiểu thêm về các hoạt động học trải nghiệm môn Toán THPT, độc giả có thể truy cập tại đây. Nguồn ảnh Internet, FPT Edu Website tổng hợp, chia sẻ kho skkn mầm non, tiểu học, thcs, thpt. Tài liệu được cập nhật liên tục trên Website. Nếu gặp khó khăn trong việc tìm skkn, khó khăn khi tải skkn hoặc có thắc mắc gì hãy liên hệ với Admin qua mục Liên hệ. KINH NGHIỆM TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO MÔN TOÁN Ở TRƯỜNG THPTPublished on Dec 14, 2020About

dạy học trải nghiệm môn toán thpt